Orzecznictwo sądowe

Pojęcie dnia likwidacji lub upadłości przedsiębiorstwa

Sąd Apelacyjny stan faktyczny sprawy uznał za bezsporny. Przyjął jednocześnie, odmiennie niż Sąd wieczystoksięgowy, że umowa z dnia 3 lutego 1997 r., dotycząca przeniesienia na rzecz strony powodowej prawa użytkowania wieczystego, była ważna, a strona pozwana odpowiada za zobowiązanie dotyczące zwrotu zapłaconej ceny przez przedsiębiorstwo zbywające to prawo, powstałe na skutek odmowy dokonania wpisu w księdze wieczystej, w wyniku czego umowa "nie doszła do skutku". Istnienie tego zobowiązania wywiódł z treści art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, dalej u.p.p., w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 stycznia 2003 r. w zw. z art. 40 § 2 k.c. Odwołując się do tych przepisów stwierdził, że strona pozwana "przejęła" nieruchomość w dniu 22 grudnia 2000 r. Wskazuje to, że to faktyczne przejęcie nieruchomości Sąd drugiej instancji utożsamił z przejęciem mienia przedsiębiorstwa państwowego na gruncie art. 40 § 2 k.c. Tymczasem art. 49 ust. 1 u.p.p. przejęcie to wiąże z dniem likwidacji lub upadłości przedsiębiorstwa. Ustalenie właściwej daty przejęcia mienia państwowej osoby prawnej przez Skarb Państwa ma zaś istotne znaczenie, bowiem odpowiedzialność przewidziana w art. 40 § 2 k.c. dotyczy jedynie zobowiązań powstałych przed tą datą.
W skardze kasacyjnej wyrażono zasadnie stanowisko, że pojęcie dnia likwidacji lub upadłości przedsiębiorstwa państwowego należy wiązać z dniem jego wykreślenia z rejestru (por. ocenę w tym zakresie wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 sierpnia 2007 r., sygn. akt I CSK 181/07). W rozstrzyganej sprawie istotne było zatem dokonanie oceny, czy przed dniem 24 czerwca 1999 r., kiedy wykreślono z rejestru Przedsiębiorstwo "C.", powstało jego zobowiązanie do zwrotu ceny zapłaconej przez stronę powodową. Takiej oceny Sąd Apelacyjny zaniechał. Brak wskazania, kiedy powstało to zobowiązanie razi w szczególności przy wyrażonej przez ten Sąd ocenie, że umowa z dnia 3 lutego 1997 r. była ważna. Wykluczało to przyjęcie powstania zobowiązania do zwrotu ceny już w tej dacie. Sąd Apelacyjny nie przedstawił też argumentacji, która wskazywałaby na powstanie tego zobowiązania w momencie odmowy dokonania wpisu prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, co być może miał na uwadze, skoro stwierdził, że umowa "nie doszła do skutku wobec odmowy wpisu". Brak wskazanej wyżej oceny czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 40 § 2 k. c. w zw. z art. 49 ust. 1 u.p.p., gdyż uniemożliwia kontrolę prawidłowego zastosowania art. 40 § 2 k.c.
Usprawiedliwione były również zarzuty naruszenia pozostałych przepisów prawa materialnego, powołanych w skardze kasacyjnej, nawet przy założeniu, że Sąd Apelacyjny zasadnie przyjął, iż art. 40 § 2 k.c. znajdował zastosowanie w sprawie. Wiąże się to z brakiem rozważenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku okoliczności związanych z umową sprzedaży na rzecz strony powodowej prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, której Skarb Państwa był właścicielem. W wyniku przejęcia tego składnika mienia przedsiębiorstwa państwowego doszło na skutek konfuzji do wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego. Uwzględnienie powództwa wymagało zatem stwierdzenia wartości tego składnika. Sąd Apelacyjny, nie podzielając argumentacji Sądu Okręgowego, w tym zakresie nie wyjaśnił, z jakich powodów nie uwzględnił prawa własności Skarbu Państwa, jako mającej znaczenie dla oceny wartości tego składnika w chwili jego przejęcia przez Skarb Państwa. Wymaga przy tym podkreślenia, że regulacja z art. 40 § 2 k.c. odnosi się wprost do sytuacji, gdy przejęty przez Skarb Państwa składnik mienia państwowej osoby prawnej stanowił jej własność.
Z przyczyn wyżej wskazanych, usprawiedliwiony był również zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Dlatego też skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu i zaskarżony wyrok został uchylony na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c.