Orzecznictwo sądowe

Przepis art. 40 KC nie może być podstawą odpowiedzialności

Wobec zarzutu kasacji i na podstawie art. 39315 KPC należy zauważyć, że nie zostało podważone ustalenie co do faktu likwidacji przedsiębiorstwa "I.", która nie nastąpiła jednak w trybie art. 231 KP co oznacza brak podstaw prawnych do ewentualnego ustalania odpowiedzialności pozwanej "E." [...] Spółki z o.o. w S. (obecna nazwa Spółki - D.S.).
W ocenie Sądu Najwyższego nie jest uzasadnione doszukiwanie się podstawy odpowiedzialności Ministra Skarbu Państwa za następstwa choroby zawodowej pracownika, stwierdzonej przez właściwego inspektora sanitarnego w 1996 r. a więc już po zlikwidowaniu (w 1991 r.) przedsiębiorstwa państwowego "I." w przepisie art. 40 KC - wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego.
Zasadą wynikającą z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy wypadkowej jest odpowiedzialność zakładu pracy (pracodawcy) zatrudniającego pracownika w czasie kiedy stwierdzono u niego stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu spowodowany chorobą zawodową, za skutki tego zachorowania - obowiązek wypłaty jednorazowego odszkodowania. W przypadku, gdy choroba zawodowa została stwierdzona w innym czasie (po ustaniu zatrudnienia) odpowiedzialność ta dotyczy ostatniego pracodawcy, w którym występowało narażenie na powstanie lub nawrót choroby zawodowej (art. 32 ust. 2 pkt 2 ustawy).
W rozpoznawanej sprawie jest niewątpliwe, że ostatnim zakładem pracy, w którym mąż powódki był narażany na chorobę zawodową (stwierdzoną po jego śmieci) było przedsiębiorstwo "I.", zlikwidowane w 1991 r. (a więc przed stwierdzeniem choroby zawodowej) w trybie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Mienie tego zlikwidowanego przedsiębiorstwa zostało wniesione przez Wojewodę T., będącego jego organem założycielskim, jako wkład do Spółki z o.o. "E.", a Skarb Państwa przyjął w umowie syndykatowej odpowiedzialność za "wszelkiego rodzaju roszczenia pracowników (...) związane z chorobami zawodowymi, o ile choroby te zostały spowodowane wcześniejszym zatrudnieniem w "I." S., będąc w związku z tym następcą prawnym pracodawcy odpowiedzialnego za powstanie choroby zawodowej, który przez likwidację utracił byt prawny. To umowne przejęcie przez Skarb Państwa odpowiedzialności z tytułu roszczeń pracowników związanych z chorobami zawodowymi spowodowanymi zatrudnieniem w zlikwidowanym przedsiębiorstwie państwowym, a ujawnionymi po jego likwidacji, nie jest z ustawą wypadkową sprzeczne, gdy się dodatkowo weźmie pod uwagę, że mienie zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego zostało wniesione do spółki (nieodpłatnie) w trybie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o prywatyzacji, co najczęściej wiąże się z przejęciem odpowiedzialności za zobowiązania zlikwidowanego przedsiębiorstwa wynikające ze stosunku pracy do wysokości wartości przejętego mienia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 1995 r., I PRN 18/95 - OSNAPiUS 1995 r., nr 22, poz. 275).
Odpowiedzialność Skarbu Państwa w oparciu o art. 40 § 2 KC dotyczy jedynie zobowiązań powstałych w okresie, gdy przyjmowane nieodpłatnie składniki mienia pajeczyca.bloog.pl stanowiły własność danej osoby prawnej, a więc najpóźniej według stanu prawnego z daty przejęcia mienia, zaś w niniejszej sprawie choroba zawodowa rodząca odpowiedzialność pracodawcy z ustawy wypadkowej, stwierdzona została pośmiertnie, po upływie pięciu lat od daty utraty bytu prawnego pracodawcy zobowiązanego do wypłaty jednorazowego odszkodowania należnego uprawnionym członkom rodziny zmarłego pracownika. Odpowiedzialności tej nie rodzi również niewykonanie przez Radę Ministrów ustawowej delegacji z art. 25 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych, zobowiązującej do określenia rodzaju gwarantowanych przez Skarb Państwa roszczeń pracowniczych utrzymujących się lub powstałych po likwidacji przedsiębiorstwa państwowego oraz zasad ich zaspakajania (nota bene już nieobowiązującego w dacie stwierdzenia choroby zawodowej). Bezczynność taka nie może przesądzać o odpowiedzialności Skarbu Państwa za następstwa chorób zawodowych. Wszystko to pozwala na stwierdzenie, że art. 40 KC nie może być podstawą odpowiedzialności Skarbu Państwa za zobowiązania zlikwidowanego przedsiębiorstwa państwowego powstałe po jego likwidacji, podstawą taką zaś w rozpoznawanej sprawie jest umowa syndykatowa zawarta w dniu 19 grudnia 1991 r. Obecny skład Sądu Najwyższego podziela w tej mierze stanowisko i argumentację zawartą w wyroku tego Sądu z dnia 8 października 1999 r., II UKN 136/99 (jeszcze nieopublikowanego).