orta Asya'da Kurulan İlk Türk Devletleri


Aynı inanç, gelenek ve göreneklere sahip toplulukların, kendilerine özgü edebiyat ve sanatları olmasına karşılık, kaynağını binlerce yıl geriye götürebileceğimiz Türklüğün, Orta Asya'dan Orta Avrupa'ya kadar, değişik coğrafi bölgelerde farklı din ve medeniyetlerle karşılaşmaları sonucu, kültürleri, temelde aynı olmakla birlikte, ayrıntılarda farklılıklar gösteren yapıya sahiptir. Bunun yanında Hun ve Moğol İmparatorluğu gibi Asya kıtasının büyük bölümüne egemen olan, etkileri komşu Avrupa kıtasına kadar uzanan tarihsel devletlerin kurulduğu yerdir. Koloni döneminde büyük oranda Çin ve Rusya arasında paylaşılan Orta Asya, 1991 yılında Sovyetlerin dağılmasının ardından Orta Asya cumhuriyetlerinin bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte daha fazla uluslararası ilgiyi çekmeye başlamıştır. Afganistan'ın işgali ve Amerika Birleşik Devletleri 'nin 'küresel terörle mücadele' kampanyası Orta Asya'nın Orta Doğu 'nun bir uzantısı olduğu izlenimini arttırmıştır.

Türklerin, temelini Orta Asya'dan alan kültür ve medeniyetini, bu arada tıbbî birikimlerini etkileyen unsurlar arasında Budizm, Mazdeizm ve Hıristiyanlık gibi geçici, İslâmiyet gibi kalıcı inançlar, vatan olarak yerleştikleri Anadolu ve İran gibi köklü ülkelerin coğrafyaları ve kültürleri sayılabilir.2 Bütün bunlar göz önüne alındığında, Türk tıp tarihinin, İslâm öncesi Orta Asya, İslâmî dönem ve Batı'ya yöneliş (çağdaşlaşma) olmak üzere üç devir içinde ele alınması gerektiği düşüncesindeyiz.

Yani orta asya'dan bu topraklarda yaşayanların yüzde 10-15'i gelmiş ve nüfus yapısını da değiştirememişler. Akrabalık ilişkisi anlamında ise Türkiye'de yaşayanların biyolojik olarak Orta Asya'yla bağlantısı yok. Çünkü genler Türkiye'de yaşayanlar ile Orta Asya'dakiler; Türkmenler, Özbekler arasında var olduğu söylenen biyolojik yakınlığı yalanlıyor. Orta Asya göçünden önce Anadolu'da yaşayanların bizimle ilgisi yokmuş gibi başka topluluklar olarak gösteriliyor. Bir de gündemdeki Kürt, Türk ve Ermeni tartışmaları genetik meraka neden oluyor. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan, Türkiye Cumhuriyetidir.

Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin sahip olduklarý ekonomik imkan yanýnda, sistem deðiþtiriyor olmanýn zorluklarý da bu ülkeleri her türlü tesire ve tavsiyeye açýk hale getirmiþtir. Batý ülkelerindeki sermaye fazlalýðý yanýnda, bu ülkelerin uzun dönemde ihtiyaç duyacaklarý hammaddelerin bu bölgede bulunuyor olmasý, diðer dünya ülkeleri ile birlikte batý ve ABD ülkelerini de Orta Asya'ya çekmiþtir. Bölge ülkeleri ile Türkiye Cumhuriyetinin iliþkileri ve bölgeye yabancý ülkelerin ilgisi aþaðýda incelenmeye çalýþýlacaktýr. Türk devletlerinin en zayıf yönü saltanat hukukunun sağlam kurallara dayanmamasıdır.

Sovyet Rusya sömürgesi altındaki Orta Asya halklarının çoğu Türk Dil Grupları'ndan gelir. Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve Doğu Türkistan ve Qinghai 'de Türk dillerden olan Kıpçakça konuşulur. Oldu ama gelenlerin sayısı çok az. Gen araştırmaları bugün Türkiye'de yaşayan insanların ne kadarının Orta Asya kökenli olduğunu ortaya çıkartıyor. Hiç de Orta Asya'dan Anadolu'ya 'bir kısrak başı gibi uzanan' bir durum söz konusu değil.