orta Asya'da Kurulan İlk Türk Devletleri


Sovyetler Birliðinin daðýlmasý ile birlikte Türkiye'nin önüne kendi kanýndan, dininden ve kültüründen olan büyük bir coðrafya açýlmýþtýr. Kaşgar ve Semerkand kentleri gibi tarihi İpek Yolu üzerinde bulunan kentleriyle Orta Asya, tarih boyunca insanların, ticari malların ve fikirlerin Avrupa , Batı Asya , Doğu Asya ve Güney Asya 'ya yayılmasında ana nokta oldu. Buna göre Orta Asya Özbekistan , Tacikistan , Türkmenistan ve Kırgızistan 'dan oluşur; Moğolistan ve Kazakistan 'ı kapsamaz.

Türklerin, temelini Orta Asya'dan alan kültür ve medeniyetini, bu arada tıbbî birikimlerini etkileyen unsurlar arasında Budizm, Mazdeizm ve Hıristiyanlık gibi geçici, İslâmiyet gibi kalıcı inançlar, vatan olarak yerleştikleri Anadolu ve İran gibi köklü ülkelerin coğrafyaları ve kültürleri sayılabilir.2 Bütün bunlar göz önüne alındığında, Türk tıp tarihinin, İslâm öncesi Orta Asya, İslâmî dönem ve Batı'ya yöneliş (çağdaşlaşma) olmak üzere üç devir içinde ele alınması gerektiği düşüncesindeyiz.

Yani orta asya'dan bu topraklarda yaşayanların yüzde 10-15'i gelmiş ve nüfus yapısını da değiştirememişler. Akrabalık ilişkisi anlamında ise Türkiye'de yaşayanların biyolojik olarak Orta Asya'yla bağlantısı yok. Çünkü genler Türkiye'de yaşayanlar ile Orta Asya'dakiler; Türkmenler, Özbekler arasında var olduğu söylenen biyolojik yakınlığı yalanlıyor. Orta Asya göçünden önce Anadolu'da yaşayanların bizimle ilgisi yokmuş gibi başka topluluklar olarak gösteriliyor. Bir de gündemdeki Kürt, Türk ve Ermeni tartışmaları genetik meraka neden oluyor. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan, Türkiye Cumhuriyetidir.

Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin sahip olduklarý ekonomik imkan yanýnda, sistem deðiþtiriyor olmanýn zorluklarý da bu ülkeleri her türlü tesire ve tavsiyeye açýk hale getirmiþtir. Batý ülkelerindeki sermaye fazlalýðý yanýnda, bu ülkelerin uzun dönemde ihtiyaç duyacaklarý hammaddelerin bu bölgede bulunuyor olmasý, diðer dünya ülkeleri ile birlikte batý ve ABD ülkelerini de Orta Asya'ya çekmiþtir. Bölge ülkeleri ile Türkiye Cumhuriyetinin iliþkileri ve bölgeye yabancý ülkelerin ilgisi aþaðýda incelenmeye çalýþýlacaktýr. Türk devletlerinin en zayıf yönü saltanat hukukunun sağlam kurallara dayanmamasıdır.

Orta Asya'nın geniş stepleri Doğu Avrupa stepleriyle homojen bir yapı gösterdiğinden buralar Asya-Avrupa stepleri olarak bilinir. Su kurak Asya için uluslar arası sorunlara yol açacak kadar değerli bir kaynaktır. Orta Asya'daki bu sistem Hunların Avrupa'ya, Wu Huların Çin'e ve Moğolların Avrasya 'ya saldırılarını kolaylaştırdı. Rusya, Çin ve diğer güçler bölgede ilerlediler ve on dokuzuncu yüzyılın sonunda Orta Asya'nın büyük bölümüne hükmettiler. Rus Devrimi 'nden sonra Orta Asya bölgeleri Sovyetler Birliğiyle birleştirildi. Orta Asya'nın Sovyet sınırları içindeki bölgeleri sanayileşti ve bölgede yerel kültürlerin baskınlığı arttı.